» Yeryüzündeki Volkanların Dağılışı

Yayınlanma Zamanı: 2008-12-31 23:21:00



İÇ KUVVETLER VOLKANİZMA

 

VOLKANİZMA

Yerin derin kısımlardaki magmanın yerkabuğunun zayıf kısımlardan sıvı, gaz, ya da katı halde yeryüzüne çıkması olayına Volkanizma  denir. Magma yeryüzüne çıktığında lav

adını alır. Yeryüzünde veya yerin içinde soğuyup katılaştığında magmatik kayaları ve maden yatakları oluşturur.

                     lav                                                 Lav taşı

 VOLKAN KONİSİ: Lavların yeryüzüne çıktığı koni biçimindeki tepeye denir.

      

 

                                  Volkan Konisi

 

BACA: Magmadan gelen düz, lav ve gazların yüzeye çıktığı yere baca denir.

KRATER: Volkan konisinin tam tepesinde lavların yeryüzüne çıktığı huni biçimindeki çukurluğa denir. Eğer kraterler çeşitli patlamaların etkisiyle kalderalar ve mazılar oluşur.

               Krater                             kaldera

 

       VOLKAN TÜFÜ: Volkanizma sonucu kül ve tüflerin yanardağ çevresinde birikmesiyle oluşan tabakaya denir.

 

  

         volkan tüfü                  Volkan Tüflerinde Peribacaları

Kraterlerin patlamalar ya da çökmelerle genişlemiş şekillerine kaldera denir. Kalderalar kraterlere göre daha dik yamaçlıdırlar ve genişlikleri derinliklerine oranla daha fazladır.

 

Volkanların şekli ve püskürme özellikleri çıkardıkları maddelere göre değişir. Volkanik etkinlikler bazen yalnızca gaz patlaması şeklindedir. Bu durumda patlama çukurları oluşur. İç Anadolu’da Karapınar ve Nevşehir dolaylarında bu tür patlama çukurları yaygındır.

Bu patlama çukurları maar olarak adlandırılır. Maarlar, volkanik faaliyetlerin yeni başladığı veya sona erdiği yerlerde daha çok görülürler.

 

 

VOLKAN ÇEŞİTLERİ

     

resim kaynak Encyclopedia Britanica üst çeviri bana ait

Yanardağ Püskürmesi

Magmanın yükselerek yer yüzüne çıkmasına yanardağ püskürmesi denir. İki püskürme arasında günlerce, aylarca, yıllarca hatta asırlarca geçebilir.

Yanardağ püskürürken lav,taş,kil ve gaz gibi maddeleri yeryüzüne bırakır. Lavlar yüzeye çıkan akışkan magmadır. Lavlar genellikle Silisyum Oksit (SiO2) içermektedir. SiO2’in oranı lavın yoğunluğunu etkilemektedir.Lavın yoğunluğu yanardağın şeklini de belirler. Yoğun olmayan lav kalkan biçiminde bir yanardağ oluşturabilir.Bunun nedeni ise lavların bal gibi çevreye dağılmasıdır.Yoğunluğu yüksek olan lav koni biçiminde bir yanardağ oluşturabilir.

Lavların parça parça çıkmansa bomba denilmektedir. Gazlar çok büyük miktarlarda açığa çıkabilir ve insanlar için olduğu kadar bitki ve hayvanların yaşamlarını oldukça olumsuz etkiler. Bu gazlar zehirli olduğundan dolayı bu gazları solumak hayati tehlike içermektedir.

Buharlar her yanardağ patlamasında oluşurlar. Isı yükseldiği zaman buharlarda tehlikeli olur.

Küller, patlama sırasında lav parçacıklarından oluşur. Bazı küller patlamanın etkisiyle o kadar yükseğe çıkarlar ki bazen günler sonra gelebilirler.

Taşlar,50 mm genişliğindeki parçacıklardır ve bunların da çevreye zarar verebilmektedirler.

Bir de püskürmeyle beraber magmanın katılımsı hali olan tüflerde dışarıya bırakılır.

Yanardağlar,bu maddeleri nasıl püskürürler?

Magma,Astenosferden sonra liyosferden yukarı çıkarken bir magma odası oluşturur.Bu oda,sürekli genişleyen bir yapı gösterir.Bunun sebebi magma odasının çevresindeki kayaların lavlar tarafından eritilmesi sonucu büyümektedir.Magma odasına biriken magma baca denilen çatlaklardan yeryüzüne ulaşır.Magmanın yeryüzüyle kesiştiği yerde yani ağızda püskürme başlar.Bazı şiddetli depremler yanardağların püskürmesine neden olabilmektedir.Fakat,bu olaya çok az rastlanılmaktadır.

Püskürme ve Yanardağ Tipleri;

a)Hawai tipi yanardağlar:

Bu püskürme tipi hafif şiddettedir. Bunun nedeni lavın akışkan olup gazın çabuk kurtulmasıdır. Bu tipte en iyi bilinen yanardağ Mauna lao (Büyüyen dağ) ve Kilauea’dır. Hawai tipi yanardağların krateri çok büyüktür.

b)Stromboli tipi yanardağlar:

Bu tip yanardağlar İtalya’nın kıyılarında görülmnektedir. Patlamaları çok şiddetli değil fakat ard arda püskürürler. Lavı çok yoğun olmayıp Hawai tipi püskürmelerden daha yoğundur. Bu tipte gazlar daha da sıkışıktır.Lavlar çabuk katılaştığından yanardağ ağzının çevresinde birikirler.Bu tip yanardağların tepe kısımları kesilmiş gibi gözükür.

c)Volkan (Volkanu) tipi yanardağlar:

Bu tip yanardağlar ismini bir İtalyan adası olan Volkanu’dan almışlardır. Sicilya’nın kıyısında sıralar halinde bulunan yanardağlar bu tiptendir. Patlamaları çok kuvvetli ve gürültülüdür. Çünkü lavları yoğun olduğu için gazları sıkışıktır.Patlamalarda iri kayalar ve volkanik küller de yoğun bir şekilde açığa çıkar.Lavlar çok yükseğe fırlar.

d)Pele tipi yanardağlar:

Bu tip,Martinik Adasında bulunan Pele yanardaından ismini almıştır.Bu tip yanardağların püskürmesi diğerlerinden çok farklıdır. Lav kratere ulaştığında katılaşır ve krateri kapatır. Basınç kuvvetlendiğinde yanardağ çok büyük bir şiddetle patlar ve kraterin üstü tamamen havaya uçar.Büyük miktarda volkanik kül gökyüzünü kaplar.

e)Pilinus tipi yanardağlar: 

Pilinius tipi püskürmeler, lavın çok yoğun olması durumunda görülür.Sıkışmış gazlar, çok büyük patlamalarla kurtulur.Yanardağın püskürmeleri sırasında büyük miktarlarda volkanik kül gökyüzüne fırlatılır.

f)İzlanda tipi yanardağlar:

İzlanda tipi yanardağlar Bu tip yanardağlarda erimiş bazalt taşı paralel yarıklardan dışarı püskürür. Bu tür akıntılar çoğunlukla lav platosu oluşumlarına yol açar.

 

YERYÜZÜNDEKİ VOLKANLARIN DAĞILIŞI :

Dünyada aktif halde 450 volkan vardır. Bunların bulunduğu yerler jeolojik zamanlarda tektonik olaylara uğramış yerkabuğunun kırık, çatlak, geniş alanlardır.

1)Büyük okyanus çevresi: Bugünkü etkin volkanların 350’si burada bulunur.

2)Akdeniz Doğrultusu Ve Çevresi: Geri kalanlar burada yer alır. Bu şerit üzerinde birçok etkin yanardağ bulunur. Etna, Santorin gibi

TÜRKİYEMİZDEKİ  SÖNMÜŞ  VOLKANLAR :

DOĞU ANADOLU : B.ve K. Ağrı , Tendürek , Nemrut , Süphan , Cilo

İÇ ANADOLU : Erciyes , Melendiz , Hasandağı , Karadağ , Karacadağ

KARADENİZ : Köroğlu Dağı

G.D.ANADOLU : Karacadağ

EGE : Kula ve çevresindeki 56 adet koni

VOLKANİZMA ANİMASYON

 

NOT: Volkan tüfleri tarım açısından verimli toprakları meydana getirdiği için yanardağlar tehlike arz etmesine rağmen çevrelerinde yerleşmeler yaygındır. Ayrıca volkanların oluşturduğu kükürt yataklarından yararlanılır.


Duyuru
Sitemizde güncelleme çalışmaları devam etmektedir.
Görüş ve önerilerinizi bizimle paylaşabilirsiniz !