» İKLİM TİPLERİ VE ÖZELLİKLERİ

Yayınlanma Zamanı: 2009-01-05 16:48:00



İKLİM TİPLERİ

 

Dünya'nın hemen her bölgesinin kendine özgü bir  iklimi bulunmaktadır. Ancak, benzer iklim kuşaklarına sahip alanlar büyük iklim kuşakları  oluştururlar.

Yüzlerce km2  lik sahaları  etkileyen büyük iklim gruplarına Makroklima adı  verilmektedir.Bununla birlikte, makroklima alanlarında bazen öyle yerler vardır  ki, buralarda görülen iklim özellikleri içinde bulundukları kuşaktan tamamen farklıdır.

 

Makroklimalar içerisinde bölgesel farklılıklar gösteren, özel koşullu küçük iklim alanlarına da mikroklima denilmektedir.


 

İklimler sıcak, ılıman ve soğuk  olmak  üzere üç guruba ayrılabilir.

İklimlerin sınıflandırılmasında sıcaklık, yağış miktarı, yağış rejimi ve yağış buharlaşma ilişkisi gibi ölçütler kullanılır. Şimdi, yeryüzündeki büyük iklimleri, bu iklimlerin özelliklerini ve  bu iklimlere uyum sağlamış bitki örtülerini inceleyelim. 

A. SICAK İKLİMLER   

Ekvatoral İklim:

·               Ekvator çevresinde, 0° - 10° Kuzey ve Güney enlemleri arasında görülür.

·               Ekvatoral iklim, Amazon ve Kongo havzalarının büyük bir kesiminde, Gine Körfezi kıyılarına yakın bölgelerde, Filipinler, Endonezya ve Malezya'nın büyük bir  bölümünde etkili olmaktadır.

·               Yıllık    ortalama       sıcaklık 25°C dolayındadır. Yıllık  ve günlük sıcaklık farkı 2 - 3°C’yi geçmez.

·               Yıllık yağış miktarı 2000 mm den fazladır.Her mevsim       yağışlı olmakla birlikte, ekinoks tarihlerinde yağış maksimum düzeye erişir.

·               Ekvatoral bölgede yükselim (konveksiyonel) yağışlar görülür. 

·               Tabii bitki örtüsü oldukça gür ve geniş yapraklı ormanlardır.

  

2. Yazı Yağışlı Tropikal İklim (Savan):

·               10° -  20° Kuzey ve Güney enlemleri arasında ve  0° - 10°  enlemlerinde 1000 m’den sonra görülür.

·               Ekvatoral kuşak ile çöller arasında  bir geçiş iklimidir.

·               Tropikal iklim, Sudan, Cad, Nijerya,Mali,Moritanya,Brezilya,Venezüella, Kolombiya, Peru ve Bolivya    gibi       ülkelerde       etkili olmaktadır.

·               Yıllık ortalama sıcaklık 20° -23°C dolayındadır.

·               Yıllık sıcaklık farkı 4 - 5°C’dir.  Yıllık  yağış  miktarı 1000 – 1200 mm. arasındadır.

·               Güneş ışınlarının dik geldiği yaz ayları yağışlı, kışlar kuraktır. 

·               Tabii bitki örtüsü yüksek boylu ve gür bitki toplulukları olan savanlardır.

  

3. Muson İklimi:

·               Muson rüzgârlarının etki alanlarında görülür.

·               Muson iklimi, Güney Hindistan,Güney  Çin, Güneydoğu     Asya,  Japonya ve  Mançurya gibi bölgelerde etkili olmaktadır.

·               Yıllık ortalama sıcaklık 15 - 20°C dir. Yıllık  sıcaklık  farkı  10°C civarındadır. 

·               Yağış miktarı kıyıda ve dağların denize bakan yamaçlarında çok yüksektir.

·               Dünya’nın en yağışlı yeri olan Çerapunçi (Hindistan) bu iklim bölgesinde yer alır. Çerapunçi’nin yıllık ortalama yağış  miktarı  10,000 mm’dir.

·               Yıllık ortalama yağış 2000 mm  dolayındadır. 

·               Yıllık yağışların % 85'iyaz aylarında düşer.   Kış  mevsimi kurak geçmektedir.

·               Muson bölgesinde     daha   çok     yamaç  (orografik)  yağışları etkili olur.

·               Tabii bitki örtüsü kışın  yaprağını döken, yazın  yeşillenen Muson ormanlarıdır.

·               Yağışların  azaldığı yerlerde ise savanlar görülür.

  

4. Çöl İklimi (Sıcak ve Kurak İklim):

·               Dönenceler  civarında,  Asya ve Kuzey Amerika'da karaların  iç kısımlarında ve Güney Amerika'nın  güneyinde görülür.

·               Dönenceler  çevresinde alçalıcı  hava hareketleri çöl oluşumuna neden olmaktadır.

·               Karaların iç kısımlarında ise yüksek dağlar nemli hava kütlelerini engellediği için çöller meydana gelmektedir.

·               Afrika'nın  kuzeyinde Büyük Sahra, Ortadoğu'da Necef, Asya'da Gobi,

·               Taklamakan,Deşti Kebir,Avustralya'da Gobbon ve Gibson,

·               Güney Afrika'da Kalahari  ve Namib, Güney Amerika'da   Patagonya,  Atacama ve Peru ile ABD'nin güneybatısı yeryüzündeki     başlıca çöl alanlarıdır.

·               Çöllerdeki nem yetersizliği, günlük sıcaklık farkının büyümesine zemin

·               hazırlamıştır.  Günlük sıcaklık farkının 50°C yi bulduğu zamanlar olmaktadır.

·               Geceleri sıcaklık 0°C düşebilir. Bu iklim tipini, yağışların yok denecek kadar az olması belirler.  Yıllık yağış miktarı  100 mm’nin altındadır.

·               Yağışlar  daha çok konveksiyonel hareketler sonucunda oluşan kısa süreli sağanak yağmurlar şeklindedir. 

·               Tabii bitki örtüsü bazı  kurakçıl otlar ve kaktüs bitkileridir.

B. ILIMAN İKLİMLER 

 Akdeniz İklimi:

·               Genel olarak, 30° - 40° enlemleri arasında görülür.

·               Akdeniz iklimi en belirgin olarak Akdeniz çevresinde görülmekle birlikte, Güney Portekiz, Afrika'nın  güneyinde Kap Bölgesi, Avustralya'nın güneybatısı ve güneydoğusu, Orta Şili ve  ABD'nin Kaliforniya eyaletinde de etkili olmaktadır.

·               Yazları sıcak ve kurak kışları ılık ve yağışlıdır. Yıllık ortalama sıcaklık 15 - 20°C dir.

·               Kış sıcaklık ortalaması  10°C, yaz sıcaklık  ortalaması ise 28°C civarındadır. Yıllık sıcaklık farkı ise 15°C kadardır. 

·               Yıllık yağış miktarı  600 -1000  mm arasında değişir. En fazla

·               yağış kışın, en az yağış  yazın  görülür.Çoğunlukla yağmur şeklinde düşen yağışlar, yağışlar  daha çok cephesel kökenlidir.

·               Karakteristik bitki örtüsü,  kızılçam ormanlarının tahrip edilmesiyle ortaya çıkan makilerdir.

·               Makiler, sürekli yeşil kalabilen, kısa boylu,  sert yapraklı, kuraklığa dayanabilen, çalımsı  bodur bitkilerdir.

·               Mersin, defne, kocayemiş, zeytin, süpürge çalısı,  bodur, ardıç gibi bitkiler başlıca  maki türleridir.

·               Akdeniz ikliminde yağışın az çok yeterli olduğu orta yükseklikteki yamaçlarda iğne yapraklı  ağaçlardan oluşan ormanlar (Kızılçam, sarıçam, karaçam ormanları gibi) yer alır.

2. Okyanusal İklim:

·               Genel olarak, 30° -  60° enlemleri arasında, karaların batı  kıyılarında görülür.

·               Okyanusal     iklim,   Batı  Avrupa,Kuzey   Amerika'nın    kuzeybatısı,  Güney Şili, Avustralya'nın kuzeydoğusu ve Yeni Zelanda'da etkili olmaktadır.

·               Yazlar fazla sıcak, kışlar da fazla soğuk     olmaz.Yıllık     sıcaklık

·               ortalaması 15°C dir. Yıllık sıcaklık  farkı 10°C yi bulmaktadır.

·               Yıllık    yağış   ortalaması  1000 mm’den fazladır. En fazla yağış

·               sonbaharda görülür. 

·               Tabii bitki örtüsü yayvan ve iğne yapraklı ağaçlardan oluşan ormanlardır. Ormanların tahrip edildiği yerlerde çayırlar bulunur.
 

 3. Karasal  İklim:

·               Genel olarak, 30° -  65° enlemleri arasında, karaların deniz etkisinden uzak iç kısımlarında ve kıtaların doğu kıyılarında görülmektedir.

·               Karasal iklim, Sibirya,Kanada ve Doğu Avrupa'da geniş bir yayılış sahasına sahiptir.

·               Kışlar çok soğuk geçer ve uzun sürer. Yazlar ise sıcaktır. Yıllık sıcaklık ortalaması 0 - 10°C arasında değişir. Yıllık sıcaklık farkı 20 - 40°C’dir. 

·               Yıllık  yağış miktarı  500 -600 mm    dolayındadır.  En fazla yağış yazın, en az yağış  kışın düşer. Kış  yağışları  daha çok kar şeklindedir. 

·               Denizden uzaklaştıkça ve kutuplara doğru  yaklaştıkça yağış azalır. Bu da nemin azalmasına yol açtığı için bu iklim bölgesinde yıllık ve günlük  sıcaklık  farkı çok  fazladır. Kışlar erken başlar, çok uzun sürer ve çok sert geçer. 

·               Tabii bitki örtüsü iğne yapraklı ormanlardır. Yağışın azaldığı kesimlerde de bozkırlar  (step) görülür. Sibirya ve Kanada da iğne yapraklı  ormanlara tayga ormanları adı verilir. Taygalar, Dünya ormanlarının % 15'ini oluştururlar.

 

4. Step İklimi (Yarıkurak İklim):

Step iklimi, bir geçiş iklimi özelliği gösterir.

Üç gruba ayrılır;

 a.Tropikal Step İklimi: Savan ikliminden çöl iklimine geçiş alanlarında görülür.

 b.Subtropikal Step İklimi:Çöl ikliminden Akdeniz iklimine geçiş alanlarında görülür.

 c.Orta Kuşak Step İklimi: 30° - 50° önlemlerindeki çöller  etrafında ve Akdeniz ikliminden karasal iklime geçiş alanlarında görülür. 

Step iklimlerinde yıllık ortalama sıcaklık 10° - 12°C, sıcaklık farkı ise 15 - 30°C’dir. 

Yıllık yağış miktarı 300 - 500 mm’dir.

Step iklimlerinde en fazla yağış ilkbaharda ve yazın düşmektedir.

Tabi bitki örtüsü yağışlı  mevsimde yeşeren, kurak mevsimde sararan step (bozkır)’tir. 

İnsanlar tarafından ağaç  kesilerek, yakılarak ormanların  ortadan kaldırılması  sonucunda oluşan bozkırlara antropojen bozkır denir. Bu tür bozkırlar, ormanların tahrip edilmesi sonucunda ortaya çıktığından yer yer orman ağacı  topluluklarına rastlanır.  

C. SOĞUK İKLİMLER 

1. Tundra İklimi:

·               Genel olarak, 65° - 80° Kuzey enlemleri arasında görülür.

·               Tundra iklimi, Avrupa'nın kuzey kıyıları, Kuzey Sibirya, Kuzey Kanada,  Grönland Adası  kıyıları ve Orta kuşaktaki yüksek  dağlarda etkili olmaktadır.

·               Sıcaklığın çok düşüktür. Bu iklimde en sıcak ayın ortalaması dahi 10°C yi geçmez. Kışın değerler -30°C ile -40°C ye iner.  Yıllık sıcaklık  farkının  65°C  yi bulduğu yerler vardır. 

·               Yağışlar ortalama 200 - 250 mm kadardır. En fazla yağış yaz  aylarında görülür. 

·               Tabii bitki örtüsü çalı,  yosun ve  yazın yeşeren kurakçıl otlardan

·               oluşan tundralardır.

 

2. Kutup İklimi: 

Karlar ve buzullarla kaplı kutup bölgelerinde görülür.

 Kutup iklimi, Kuzey Kutbu çevresinde Grönland Adası'nın iç kısımlarında ve Antarktika'da etkilidir.

Sıcaklık  ortalaması  bütün yıl boyunca      0°C’nin          altındadır.  Sıcaklık, çoğu zaman -40°C ye, hatta daha altına iner. Yıllık  sıcaklık farkı 30°C dolaylarındadır. 

Yağışlar son derece az ve kar  şeklindedir.  Ortalama yağış  200 mm. civarındadır. Bu iklim  tipinde bitki örtüsü yoktur.

Kutup  bölgelerinde   deniz yüzeyinin donmasıyla oluşan geniş buz  örtülerine   bankiz denir. Ortalama ka


Duyuru
Sitemizde güncelleme çalışmaları devam etmektedir.
Görüş ve önerilerinizi bizimle paylaşabilirsiniz !